6 Yıllık İşçi İstifa Ederse Tazminat Alır Mı? İşçinin Hakları ve Sistem Üzerine Bir Eleştiri
Tazminat Almak İçin İşten Ayrılmak Zorunda Mıyız?
İzmir’de, bir kafenin arka kısmında çalışan bir barista, 6 yıl boyunca sabah akşam çalışıp sonunda istifa etmeye karar verdiğinde, aklında bir soru vardı: “Tazminat alabilir miyim?” Türkiye’nin iş kanunları, maalesef işçiye birçok konuda belirsizlik sunuyor. Bu yazıda, 6 yıllık bir işçi istifa ederse tazminat alır mı sorusunu, hem yasal çerçevede hem de gerçek hayatta nasıl bir karşılık bulduğunu ele alacağız.
İlk başta net söyleyeyim: Eğer istifa ederseniz, genel olarak tazminat alma hakkınız yok. Durum bir yana, sistem bu konuda çok adil mi? Bence değil. Tazminat hakkı, sadece işverenin sizi işten çıkardığı durumlarla sınırlı olmalı gibi bir kural var. Ama gerçekten de bu kadar net mi? İşte asıl tartışma burada başlıyor.
Tazminatın Güçlü Yönleri: İşçi Hakkı, Yasal Bir Koruma
Hadi, tazminatın işçi açısından güçlü yönlerine bakalım. En azından, yasal olarak işçi hakları koruma altına alınmış. Yani, işverenin sizi sebepsiz yere işten çıkarması durumunda tazminat almanız bir hak. Bu noktada, çalışan bir kişinin yıllarca, özellikle de 6 yıl gibi bir sürede, iş güvencesine sahip olması önemli. Tazminat, her ne kadar fazla söylenmese de, bir nevi işçinin haklarını güvence altına almak için var.
İşten çıkarılmanız durumunda, emek verdiğiniz yılların karşılığı olarak belirli bir ücret almanız sağlanıyor. Bu da, işçinin hem çalışırken haklarını hem de işten ayrılınca geçim kaygısını dikkate alarak sistemin aslında biraz olsun işçiyi koruma altına alması anlamına geliyor. Ve bu hak, bir işçinin geleceğe dair umutlarını biraz daha sağlıklı kurmasına olanak tanıyor. Ama işte burada bir ayrım var: İstifa eden işçi bu haktan yararlanamıyor. Peki, bu gerçekten doğru mu?
Tazminatın Zayıf Yönleri: İstifa Edince Emek Hiç Mi Değersiz?
Evet, burada başlıyoruz. İstifa ettiğinizde tazminat almanız pek mümkün değil. Hadi ama, gerçekten mi? Bir kişi 6 yıl boyunca aynı işyerine emek vermiş, yıllarını o işe adamış, bir şekilde her gün aynı işyerine gitmiş ve sonra bir noktada, belki moral bozukluğu ya da iş koşullarının ağırlığı yüzünden istifa etmiş. Ve sonuçta, tazminat hakkı yok.
Burada bence büyük bir haksızlık var. Eğer işçi, herhangi bir haklı nedenle işten ayrılmak zorunda kalıyorsa, işten ayrıldığında “yol parası” gibi şeylerle yetinmesi mi gerekiyor? Yani işçinin “istifa hakkı” diye bir şey kalmıyor mu? Bu tür bir bakış açısı, işçiyi tamamen güçsüzleştiriyor. Ne kadar çok emek verirseniz verin, istifa ettiğinizde sanki işyerine hiçbir şey katmamışsınız gibi davranılıyor.
Gerçek şu ki, çoğu kişi işyerinden ayrılmayı düşündüğünde, tazminat almak istese de bu seçenek genellikle yok. Ve sadece “istifa ettiğiniz için tazminat alamazsınız” diye bir kural, işçinin yıllar süren emeğini ve katkısını görmezden gelmek anlamına geliyor.
İşverenin Baskısı: Sistem Nasıl İşliyor?
Bazı işverenler, işçilerin istifa etmelerini istemeyebilir, çünkü bu, tazminat ödemekten kurtuldukları bir yol. Yani işçiler, işten ayrılmak istediklerinde, çoğu zaman işverenlerin “olmaz, gitme” yaklaşımıyla karşılaşabiliyorlar. Peki, bu durumda işçi ne yapmalı?
Bence birincil soru şu: Bir işçi, herhangi bir gerekçe ile işten ayrılmak zorunda kaldığında, emeğinin karşılığını almalı mı? Yoksa her şeyin patronun iki dudağının arasında mı olması gerekiyor? 6 yıl gibi uzun bir süre aynı yerde çalıştıktan sonra, “istifa” etmekle tazminat hakkını kaybetmek, işçi açısından oldukça sinir bozucu bir durum.
Yalnızca işverenlerin, çalışanın hakları üzerine düşünmeden tek taraflı kararlar alması ve sonunda işçiyi tazminatsız bırakması, Türk iş hukukunun ciddi eksikliklerinden biri. Hani, belki de birkaç yıl sonra değişir diye bekliyoruz ama maalesef işler bu şekilde devam ediyor.
Sonuç Olarak: Sistem İşçiyi Koruyor Mu?
İstifa ederseniz, tazminat almanız genellikle mümkün değil. Peki, bu gerçekten adil mi? Elbette değil. 6 yıl boyunca sabırla, belki de pek çok zorlukla çalıştığınız bir yerde, hiçbir hak talep edememeniz bence gerçek anlamda haksızlık. Ancak sistem, şimdilik bu şekilde işliyor.
Herkesin her zaman hakkını araması gerektiğini biliyoruz. Ama aynı zamanda, işçi haklarının yeterince korunmadığı bir sistemde, bir noktada dayanmak oldukça zorlaşıyor. Belki de bu noktada bir değişim yapılmalı, çünkü emek verildiği sürece tazminat hakkının da verilmesi gerekir. Yoksa sadece işverenin kararlarına göre hareket eden bir sistem, çalışanı gerçekten hiç düşünmeden dışlayacaktır.
Sizce, yıllarca çalışıp istifa eden bir işçi tazminat almalı mı? Bu noktada soruyu tersine çeviriyorum: Eğer tazminat verilmiyorsa, işçi hakları ne kadar korunuyor?