Ankara’da Eski Filmlerle Yeni Veriler Arasında: Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi?
Bunu da Okuyun: İpek böceği yetiştiriciliği hangi aylarda yapılır ?
Ankara’da sabahları işe giderken metroda gördüğüm yüzler hep aynı hissi veriyor bana. İnsanlar telefonlarına gömülmüş, kimse göz göze gelmiyor ama herkes bir şeyleri düşünüyor. Ben de çoğu zaman Excel tabloları, veri akışları ve ekonomik grafiklerle boğuşurken zihnimi dağıtacak küçük kaçışlar arıyorum.
Geçen hafta yine böyle bir sabah oldu. Ekranda TÜİK verileri açık, önümde bir model çalışıyor ama aklım bambaşka bir yerdeydi. Çocukken televizyonda defalarca izlediğim bir film aklıma düştü:
Şabanoğlu Şaban.
Ve o an fark ettim ki zihnimde tek bir soru dönüp duruyor: Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi?
Bir Ekonomistin Gözünden Yeşilçam Verisi
Ekonomi okumuş biri olarak dünyaya bakışım biraz garip olabilir. Ben olayları sadece hislerle değil, veriyle de anlamlandırmaya çalışıyorum. Mesela bir filmin çekildiği yer bile benim için sadece nostaljik bir bilgi değil; aynı zamanda bir dönemin mekânsal ekonomisi gibi.
Kemal Sunal filmlerini incelerken hep aynı şeyi fark ediyorum: Dönemin İstanbul’u aslında bugünün veri seti gibi. Her sokak, her köşk, her mahalle bir veri noktası gibi.
Şabanoğlu Şaban filmi de tam olarak böyle bir örnek.
1977 yapımı bu film, Yeşilçam’ın en güçlü komedi damarlarından biri. Ama beni asıl çeken şey, filmdeki o meşhur ev sahneleri. Şaban’ın karıştığı olaylar, yanlış anlaşılmalar ve aristokrat aile ortamı…
İşte benim sorum burada başlıyor: Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi?
Çocukluk Hafızasında Bir Köşk Sahnesi
Çocukken Ankara’da büyürken İstanbul bana hep başka bir ülke gibi gelirdi. Özellikle Yeşilçam filmlerindeki o büyük köşkler, yüksek tavanlar, geniş bahçeler…
Bizim apartman dairesinde o görüntüler neredeyse bir “lüks veri seti” gibiydi.
Şabanoğlu Şaban filminde gördüğüm o ev sahneleri hâlâ zihnimde net. Geniş merdivenler, ağır ahşap kapılar, içeride sürekli bir telaş hali…
O dönem farkında değildim ama bugün veri analizi yaparken anlıyorum ki o sahneler aslında bir sınıfsal yapının görsel karşılığıydı. Üst sınıf yaşamı ile halk arasındaki fark, dekorla bile anlatılıyordu.
Ve o ev, sadece bir film mekânı değildi. Bir dönemin sosyal yapısını temsil eden bir veri noktasıydı.
Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi? Gerçek mekânın izini sürmek
Merhaba Cibu okurları! Bugün sizlerle “Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi” konusunu ele alacağız.
Araştırmaya başladığımda karşıma çıkan bilgiler oldukça net bir çizgi çiziyordu. Filmdeki köşk sahnelerinin büyük bölümü İstanbul Yeşilköy ve çevresindeki köşk/villa yapılarında çekilmişti.
O dönem Yeşilköy, özellikle sinema yapımcıları için oldukça popüler bir bölgeydi. Geniş bahçeli evler, denize yakın konum ve mimari çeşitlilik, film setleri için doğal bir plato oluşturuyordu.
Bugün geriye dönüp baktığımda bunu ekonomik bir bakışla da okuyabiliyorum. 1970’lerin İstanbul’unda Yeşilköy gibi bölgeler, hem ulaşılabilir hem de “yüksek gelirli yaşam estetiğini” yansıtabilecek alanlardı. Bu yüzden yapımcılar için idealdi.
Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi sorusunun cevabı bu yüzden tek bir adres değil; daha çok bir bölgeyi işaret ediyor: İstanbul Yeşilköy ve civarındaki köşkler.
Yeşilköy Köşkleri ve Sinemanın Görsel Ekonomisi
Bugün veri analizinde “cluster” dediğimiz bir kavram var. Ben bu filmi düşünürken hep onu hatırlıyorum. Yeşilköy’deki köşkler de aslında bir “film cluster’ı” gibiydi.
Kemal Sunal’ın yer aldığı sahnelerde gördüğümüz o büyük ev, tek bir mülk değil; dönemin sinema üretim mantığının bir ürünüydü.
Yapımcılar, farklı sahneleri farklı köşklerde çekerek tek bir “ideal aristokrat ev” görüntüsü oluşturuyordu. Yani aslında izlediğimiz şey fiziksel bir ev değil, birden fazla mekânın birleşiminden oluşan görsel bir modeldi.
Bu bana iş hayatında yaptığım veri modellemelerini hatırlatıyor. Gerçek dünya parçalanıyor, veriye dönüşüyor ve sonra yeniden anlamlı bir bütün haline getiriliyor.
Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi sorusu da tam olarak böyle bir şey: tek bir gerçek yerine, birden fazla gerçeğin birleşimi.
Ankara’dan Bakınca İstanbul’un Eski Veri Seti
Ankara’da yaşamak İstanbul’u hep biraz uzaktan izlemek demek. Özellikle eski filmler söz konusu olduğunda bu mesafe daha da belirginleşiyor.
Benim çocukluğumda Yeşilçam filmleri televizyonun sabit akışında yer alırdı. Reklamlar arasında bir anda Şaban çıkardı, gülerdik, sonra tekrar hayatımıza dönerdik.
Ama şimdi geriye dönüp baktığımda, bu filmlerin aslında birer “toplumsal veri seti” olduğunu görüyorum.
Şabanoğlu Şaban filmi de bunun en net örneklerinden biri.
Köşk sahneleri sadece bir hikâyenin dekoru değil; 1970’lerin Türkiye’sinde sınıf farklarının, yaşam tarzlarının ve kültürel dönüşümün görsel bir özeti gibi.
Veriyle Hatıra Arasında Kalan Bir Köşk
Bir gün iş çıkışı arkadaşlarımla bu konuyu konuştum. Biri “abi o ev gerçek değil ki, film seti” dedi. Bir diğeri “Yeşilköy’de bir köşkte çekilmişti” diye ekledi.
Aslında ikisi de haklıydı.
Çünkü Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi sorusunun cevabı hem gerçek hem de kurgu.
Filmde gördüğümüz ev, İstanbul Yeşilköy’deki köşklerden esinlenilerek oluşturulmuş bir mekânsal birleşim. Ama sinema dili onu tek bir “ev” gibi gösteriyor.
Bu da bana veri biliminin en temel sorununu hatırlatıyor: Gerçek dünya hiçbir zaman tek bir veri noktasına sığmaz.
Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi? Hafızanın mekânla ilişkisi
Bazen düşünüyorum da, neden bazı filmlerdeki evler bu kadar aklımıza kazınıyor?
Sanırım mesele evin kendisi değil. O evin içinde yaşanan duygular.
Şaban’ın yanlış anlaşılmaları, aristokrat aile içindeki karmaşa, kapıların sürekli açılıp kapanması…
Bunların hepsi birer sahne değil sadece; aynı zamanda bir ritim.
Ve bu ritim, insan hafızasında mekândan daha güçlü bir şey bırakıyor.
Kemal Sunal’ın performansı da bu yüzden unutulmuyor. Çünkü o sadece bir karakter oynamıyor; bir dönemin sosyal kodlarını taşıyor.
Bir Veri Analisti Gibi İzlemek
Bugün geriye dönüp Şabanoğlu Şaban’ı yeniden izlediğimde, artık farklı bir şey görüyorum.
Bir ev değil sadece.
Bir sistem.
İçinde sınıf farkları, kültürel kodlar, mimari tercihleri ve hatta ekonomik gerçeklikler var.
Şabanoğlu Şaban hangi evde çekildi sorusu bu yüzden basit bir merak değil. Bir dönemin nasıl temsil edildiğini anlamaya çalışan bir zihnin sorusu.
Ankara Gecelerinde Kapanış
Gece olduğunda Ankara daha sessiz oluyor. Pencereden dışarı baktığımda sokak lambaları veri noktaları gibi diziliyor.
Bilgisayarımı kapatırken aklımda hâlâ aynı görüntü var: Yeşilköy’de bir köşk, kapısı aralanan bir sahne, Şaban’ın telaşı…
Ve bir farkındalık:
Bazen bir filmi anlamak, aslında bir evi bulmaktan çok daha zor. Çünkü bazı evler haritada değil, hafızada duruyor.